معماری اطلاعات چیست؟

اولین سوال عده زیادی از ما ممکن است این باشد که اصلا  ” معماری اطلاعات چیست ” ؟ آنقدر در وب فارسی متاسفانه مقاله راجع به معماری اطلاعات بسیار  کم است . عده دیگری ممکن است سوالات تخصصی تری داشته باشند مانند: سوالاتی راجع به ”  معماری اطلاعات سازمانی  ”  ،انواع معماری سیستم های اطلاعاتیو یامعماری فناوری اطلاعات چیست؟  ” .  این سوالات تخصصی تر از آن هستند که در یک مقاله معماری اطلاعات بگنجند. هدف این پست بیان توضیحاتی پایه و ابتدایی در مورد معماری اطلاعات و ارائه چند منبع معتبر ومعرفی یک کتاب معماری اطلاعات است.

 

معماری اطلاعات

شاید عبارت معماری اطلاعات  در قدم اول ذهنمان را به سمت رشته معماری ببرد که البته اشتباه هم نکرده ایم . واژه معماری محتوا و معماری اطلاعات  را طراحان گرافیک و معماران وارد فضای محتوا کرده اند . Richard Saul Wurman  که اکثرا آن را به نام خالق TED می شناسیم جزو اولین کسانی بود که این عبارت را به فضای محتوا وارد کرد و  معتقد بود : ” نحوه ارائه محتوا می تواند از خود محتوا مهم تر باشد. ” این نگاه زیر بنای دانش معماری اطلاعات است که تلاش دارد محتوای ارائه شده را در وهله اول قابل پیدا کردن (Findable)  و قابل استفاده (Usable)  برای کاربر کند. بنابراین از دید یک معمار محتوا یا معمار اطلاعات ، باید چیدمان محتوا طوری باشد که در موقع سرچ ، کاربر به آن برسد و مسیر یافتن محتوا برای او قابل درک باشد. اما این تعریف ساده نباید معماری اطلاعات را به سطح یک دکوراسیون برای محتوا تنزل دهد. معماری اطلاعات ترکیبی از دانش اقتباسی از علم معماری ، کتابداری ، روانشناسی شناختی و تجربه های کاربری است.

دو جنبه مهم از معماری اطلاعات شامل:

1- بخشی که از دانش کتابداری وارد دنیای دیجیتال شده است و شامل فهرست کردن (catalogue)   ، طبقه بندی  (categorize)، برچسب گذاری (labling) و تعیین محل کردن (locate)  محتوا است .

در این جنبه از معماری اطلاعات یک کلمه بیش از بقیه به چشم می خورد و آن مفهوم Sorting   و یا Card Sorting  است. اینکه چطور محتوا را دسته بندی و طبقه بندی کنیم که بتواند نیاز مخاطب محتوا را در سریع ترین زمان ممکن و در نزدیکترین مکان به موقعیت فعلی  او برطرف کند. خودمانی آن می شود اینکه محتوا را جایی قرار دهیم که کاربر سرگردان نشود و کلا عطای سرچ را به لقای آن ببخشد.

2- بخش دوم آن که از روانشناسی شناختی وام گرفته شده است و تمرکز آن بر کاربر  و ویژگیهای اوست. در این قسمت ظرفیت شناختی کاربر  ( cognitive load )  او به عنوان یک انسان ، مدل ذهنی او ( mental model ) به عنوان مصرف کننده محتوا و شیوه های تصمیم گیری او ( decision making )  در مواجه با محتوا مورد توجه است.

1-  cognitive load یا ظرفیت شناختی: اگر بخواهم آن را به ساده ترین شکل ممکن توضیح دهم ، مقدار اطلاعاتی است که یک نفر در یک بازه زمانی مشخص می تواند پردازش کند.در معماری اطلاعات عدم توجه به این ظرفیت،  منجر به تجربه های کاربری بسیار ناخوشایندی خواهد شد.

2- mental model یا مدل ذهنی : تشخیص مدل ذهنی کاربر زیاد هم کار آسانی نیست . هم زمان بر است و هم نیازمند track کردن رفتار او در مواجه با اطلاعات و محتوا است. اینکه معماری محتوا به گونه ای باشد که مدل ذهنی کاربر را هنگام سرچ در خودش لحاظ کرده باشد.

decision making تصمیم گیری : اینکه ما در” لحظات کلیدی ” تصمیم گیری کاربر اطلاعات مورد نیازش را در دسترس او قرار دهیم .

فرق معماری اطلاعات (IA)  و تجربه کاربری (UX) :

اگر بخواهم با زبان معماری حرف بزنم، معماری اطلاعات مثل نقشه و ساختار بنایی است که قصد داریم بسازیم. با توجه به شناختی که از اهالی آینده آن در دست است جای هر فضا را مشخص می کنیم.اما تجربه کاربری احساسی است که ساکنان خانه از این نقشه ، طراحی و چیدمان به دست می آورند.

تعبیر سایت uxbooth را برای این تفاوت دوست دارم:

“معماری اطلاعات تمرکز بر ساختار سایت دارد اما UX معماری اطلاعات را یک گام جلوتر می برد و به درگیر کردن هر چه بیشتر مخاطب می پردازد.”  “درگیر کردن ” مخاطب از نظر احساسی شاید هدف ایده آل تمام تولید کنندگان محتوا باشد و این خیلی فراتر از یک چیدمان ساده یا حتی پیچیده است.

چند منبع مفید :

منابع برای کسب اطلاعات و توسعه دانش در حوزه معماری اطلاعات کم نیستند اما چند اسم و منبع در بالای این لیست خودنمایی می کنند:

Peter Morville  :  در دنیای وب او را از نویسندگان ” کتاب خرسی ” می دانند . منظور کتاب Information Architecture است که از منابع مهم حوزه معماری اطلاعات است.

Louis Rosenfeld :  او نیز مانند Peter Morville از بزرگان این حوزه است و البته از نویسندگان ” کتاب خرسی ” . مجموعه پادکست های او نیز می توانند بسیار آموزنده باشند.

Abby Covert : وبسایت دوست داشتنی و مفیدی دارد.

سایت Information Architecture Institute که موسسان آن   Louis Rosenfeld و Christina Wodtke  (از دیگر بزرگان این حوزه ) هستند و از نظر اعتبار چیزی شبیه CMI در بازاریابی محتوا است.

معماری اطلاعات چیست؟
4.4 امتیاز از 11 رای

4 دیدگاه در “معماری اطلاعات چیست؟”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *